Το Εργαστήριο – Εργαστήριο Δενδροκομίας

Σκοπός

Το Εργαστήριο Δενδροκομίας δραστηριοποιείται στην εκπαίδευση και την έρευνα στον τομέα της Δενδροκομίας, με αντικείμενο μελέτης τα καρποφόρα δέντρα και τους καρποφόρους θάμνους της εύκρατης, της υποτροπικής και της τροπικής ζώνης. Σκοπός του είναι η κατανόηση των φυσιολογικών και βιοχημικών μηχανισμών που διέπουν την ανάπτυξη, την καρποφορία και την ποιότητα των καρπών, καθώς και η βελτιστοποίηση των καλλιεργητικών πρακτικών για την παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας και προστιθέμενης αξίας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προσαρμογή των δενδρωδών καλλιεργειών στις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες και στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, στη βιώσιμη διαχείριση των οπωρώνων, στη διασφάλιση της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων, καθώς και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών φρούτων και ξηρών καρπών στις διεθνείς αγορές.

Το Εργαστήριο ανήκει στον Τομέα Δενδροκομίας & Αμπελουργίας του Τμήματος Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής (Σχολή Επιστημών των Φυτών) του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Διευθυντής είναι ο Καθηγητής Ιωάννης Ε. Παπαδάκης.

Κλαδώδιο φραγκοσυκιάς με ώριμους πορτοκαλοκόκκινους καρπούς, με φόντο καταγάλανο ουρανό. — Καρποί φραγκοσυκιάς (*Opuntia ficus-indica*).

Ιστορία

Η ιστορία του Εργαστηρίου Δενδροκομίας είναι συνυφασμένη με την ίδια την ίδρυση του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Με τον Νόμο 1844/1920 (ΦΕΚ Α΄ 17/22.01.1920) ιδρύθηκε η «Ανωτέρα Γεωπονική Σχολή», υπαγόμενη στο Υπουργείο Γεωργίας. Στα μαθήματα που όριζε ο ιδρυτικός νόμος περιλαμβανόταν ήδη η «Γενική και Ειδική Δενδροκομία και Κηπουρική», ενώ προβλεπόταν η ίδρυση επιστημονικών εργαστηρίων για την πρακτική άσκηση των φοιτητών, υπό τη διεύθυνση του αρμόδιου καθηγητή.

Ο ίδιος νόμος προέβλεπε την εγκατάσταση της Σχολής στο κτήμα του Δενδροκομικού και Κηπουρικού Σταθμού Αττικής, με παραχώρηση των κτηρίων, των γαιών και των εγκαταστάσεών του. Η Σχολή εγκαταστάθηκε στον Βοτανικό, στο πρώην κτήμα Χασεκή, όπου ήδη από τον 19ο αιώνα λειτουργούσαν γεωργικός, δενδροκομικός και κηπουρικός σταθμός. Η δενδροκομία βρίσκεται έτσι στα θεμέλια του σημερινού Πανεπιστημίου, τόσο στο πρόγραμμα σπουδών όσο και στον ίδιο τον χώρο του.

Με Διάταγμα της 20ής Σεπτεμβρίου 1944 ιδρύθηκε στην Ανωτάτη Γεωπονική Σχολή Αθηνών η τακτική έδρα «Δενδροκομίας και Κηποκομίας». Το 1976, με το Προεδρικό Διάταγμα 769/1976 (ΦΕΚ Α΄ 278/22.10.1976), η έδρα μετονομάστηκε σε έδρα «Δενδροκομίας», υπάχθηκε σε αυτήν το Εργαστήριο Δενδροκομίας και καθορίστηκε το γνωστικό της περιεχόμενο: η Γενική Δενδροκομία (βοτανικοί χαρακτήρες και οργανογραφία, βιολογία και εφαρμοσμένη οικολογία, πολλαπλασιασμός και βελτίωση των καρποφόρων δέντρων, οπωροκομική τεχνική από την εγκατάσταση του οπωρώνα έως τη συγκομιδή) και η Ειδική Δενδροκομία των φυλλοβόλων καρποφόρων δέντρων (γιγαρτόκαρπα, πυρηνόκαρπα, ακρόδρυα κ.ά.), των αείφυλλων καρποφόρων δέντρων και των καρποφόρων θάμνων.

Σήμερα το Εργαστήριο συνεχίζει αυτή την παράδοση, συνδυάζοντας τη διδασκαλία σε επτά Τμήματα του Πανεπιστημίου με σύγχρονη πειραματική έρευνα στον αγρό και στο εργαστήριο.

Χρονολόγιο

1920Ίδρυση της «Ανωτέρας Γεωπονικής Σχολής» (Ν. 1844/1920). Στα μαθήματά της περιλαμβάνεται η «Γενική και Ειδική Δενδροκομία και Κηπουρική».
1944Ίδρυση της τακτικής έδρας «Δενδροκομίας και Κηποκομίας» (Διάταγμα 20.9.1944).
1976Μετονομασία σε έδρα «Δενδροκομίας», υπαγωγή του Εργαστηρίου Δενδροκομίας και καθορισμός του γνωστικού περιεχομένου (Π.Δ. 769/1976).
1989Ίδρυση του Τμήματος Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής (Π.Δ. 377/1989).

Χώροι και υποδομές

Η εκπαιδευτική και ερευνητική δραστηριότητα του Εργαστηρίου αναπτύσσεται σε τρεις χώρους του Πανεπιστημίου:

Κεντρικό Κτήριο, 1ος όροφος: γραφεία μελών ΔΕΠ και ΕΔΙΠ, Εργαστηριακή Αίθουσα «Ε. Βάθη» και χώροι εργαστηριακής έρευνας για την προετοιμασία δειγμάτων και τη διενέργεια μετρήσεων και αναλύσεων.
Κτήριο Δενδροκομίας: αίθουσες εργαστηριακών ασκήσεων Α, Β και Γ, για θεωρητική και πρακτική εκπαίδευση.
Δενδροκομείο: εκπαιδευτικός αγρός 35 στρεμμάτων, όπου πραγματοποιούνται οι εργαστηριακές ασκήσεις πεδίου.

Σειρές νεαρών δέντρων με πασσάλους και εδαφοκάλυψη, με κυπαρίσσια και ελιές στο βάθος. — Εγκατάσταση νέας πειραματικής φύτευσης.

Ερευνητικές υποδομές και επιστημονικός εξοπλισμός

Το Εργαστήριο Δενδροκομίας διαθέτει ερευνητικούς εργαστηριακούς χώρους και υποδομές που υποστηρίζουν την έρευνα στη φυσιολογία και θρέψη των φυτών, στις αβιοτικές καταπονήσεις, στην ποιότητα των καρπών και στη μετασυλλεκτική βιολογία και τεχνολογία.

Στις υποδομές του περιλαμβάνονται θάλαμος ανάπτυξης φυτών, θάλαμος ιστοκαλλιέργειας, θάλαμοι ελεγχόμενων ατμοσφαιρών, ψυκτικοί θάλαμοι, υπερκαταψύκτης, τρία θερμοκήπια και πειραματικός αγρός–Δενδροκομείο έκτασης περίπου 35 στρεμμάτων.

Ενδεικτικός επιστημονικός εξοπλισμός

Ενόργανη και εργαστηριακή ανάλυση: αέριος χρωματογράφος με ανιχνευτή φλογός ιονισμού (GC–FID), δύο συστήματα υγρής χρωματογραφίας υψηλής απόδοσης (HPLC) με ανιχνευτές UV-DAD και δείκτη διάθλασης (RI), φασματοφωτόμετρα, φλογοφωτόμετρο και φασματοφωτόμετρο ατομικής απορρόφησης.
Φυσιολογία φυτών και χαρακτηριστικά καρπών: φορητό σύστημα LI-COR 6400XT για τη μελέτη της φωτοσυνθετικής λειτουργίας των φυτών, χρωματόμετρο, ψηφιακό συνεκτικόμετρο, ηλεκτρονικό διαθλασίμετρο, αυτόματος τιτλοδότης, pHμετρα και ψηφιακά παχύμετρα.
Υποστηρικτικός εργαστηριακός εξοπλισμός: ψυχόμενη φυγόκεντρος και άλλες φυγόκεντροι, ζυγοί ακριβείας, φούρνοι ξηρής καύσης και μικροκυμάτων, κλίβανοι αποξήρανσης και καταψύκτες.

Ο εξοπλισμός αξιοποιείται στην εκπαιδευτική και ερευνητική δραστηριότητα του Εργαστηρίου και σε συνεργατικά ερευνητικά έργα.